Nền tảng kết nối chuyên gia online qua video call

Làm thế nào các bậc cha mẹ hiện đại có thể dạy con cái tránh khỏi quan niệm phân biệt giới tính và chủng tộc? Vào thời điểm trẻ bắt đầu học tiểu học, giới tính và chủng tộc định hình cuộc sống của trẻ theo nhiều cách mà cha mẹ có thể muốn ngăn chặn. Những định kiến ​​không chỉ ảnh hưởng tới niềm tin mà còn có thể định hình hành vi của trẻ. Ngay từ lớp một, đa phần các bé gái rụt rè hơn các bé trai. Các em hạn chế lựa chọn những hoạt động có vẻ đòi hỏi mình phải thật sự thông minh, và điều này có thể góp phần làm trầm trọng hơn sự phân biệt giới tính về lâu dài lĩnh vực khoa học và toán học.

Tại sao định kiến lại ​​phát triển ở trẻ nhỏ đến như vậy? Là giáo sư về phát triển xã hội và nhận thức sớm, tôi đã thực hiện nghiên cứu nhằm khám phá ra những đặc điểm tinh tế của ngôn ngữ mà đã góp phần hình thành xu hướng trẻ nhìn nhận mọi việc qua định kiến ​​xã hội. Và điều này thật sự đáng ngạc nhiên.

Vấn đề của sự khái quát hóa (generalization)

Đừng để định kiến bóp méo cách trẻ nhìn cuộc sống

Nhiều bậc phụ huynh cố gắng ngăn chặn sự phát triển định kiến ​​ở trẻ bằng cách tránh đề cập đến những điều như, "Con trai đều giỏi toán", hay "Con gái không thể làm lãnh đạo." Thay vào đó, có thẻ họ thường nói những điều tích cực, như "Con gái có thể làm được bất cứ điều gì mình muốn."

Nhưng nghiên cứu của chúng tôi đã phát hiện ra rằng, đối với tư duy đang phát triển của trẻ, thậm chí những câu nói tích cực cũng có thể gây nên hậu quả tiêu cực.

Đối với trẻ nhỏ, cách ta nói thường quan trọng hơn nội dung. Sự khái quát hóa, dù là những câu nói tích cực hay trung tính như câu "Con gái có thể làm được bất cứ điều gì mình muốn", "Người Tây Ban Nha sống ở Bronx" hay "Người Hồi giáo ăn thức ăn khác", cũng cho thấy ta có thể có quan điểm về một ai đó chỉ bằng cách dựa vào giới tính, sắc tộc hay tôn giáo của họ. Ta đánh giá mỗi cá nhân dựa trên một tập thể có cùng đặc điểm giống họ.

Trong một nghiên cứu khác gần đây, chúng tôi thấy rằng khi nghe những câu khái quát hóa như vậy, dù không có câu nào tiêu cực thì trẻ 5 tuổi vẫn có xu hướng chia sẻ ít hơn (trong trường hợp này là những tấm đề-can nhiều màu) với những trẻ không chung nhóm với mình.

Tư duy cụ thể thay vì khái quát hóa

Đừng để định kiến bóp méo cách trẻ nhìn cuộc sống

Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy sự khái quát gây ra ảnh hưởng không tốt ngay cả khi trẻ không hiểu những câu đó.

Nếu tình cờ nghe câu, "Người Hồi giáo là những kẻ khủng bố," trẻ có thể không biết người Hồi giáo hay những kẻ khủng bố là ai. Tuy nhiên, trẻ vẫn có thể học được quan niệm không tốt rằng người Hồi giáo là một nhóm người khác biệt. Điều này có thể dẫn đến việc trẻ nhận định về ai đó chỉ dựa trên việc họ có phải là người Hồi giáo hay không.

Ngôn từ rõ ràng, cụ thể – thay vì những câu khẳng định chung chung – sẽ giúp tránh được những vấn đề này. Những câu như, "Gia đình cô ấy là người Tây Ban Nha và sống ở Bronx", "Gia đình Hồi giáo này ăn các loại thức ăn khác", "Những cô gái đó rất giỏi toán", "Con có thể trở thành bất cứ ai con muốn", đều tránh đưa ra khẳng định chung về các nhóm.

Sử dụng từ ngữ rõ ràng, cụ thể cũng có thể dạy trẻ biết thách thức xu hướng khái quát hóa của riêng trẻ lẫn những người khác. Gần đây, đứa con 3 tuổi của tôi thường nói rằng “Con trai chơi đàn guitar,” mặc dù thằng bé biết nhiều phụ nữ chơi đàn guitar. Việc này khiến tôi băn khoăn, vì cách nói này cho thấy thằng bé bắt đầu nghĩ rằng giới tính xác định những gì một người có thể làm.

Nhưng theo nghiên cứu của chúng tôi, có một cách rất dễ dàng và tự nhiên để phản hồi những câu như vậy và làm giảm định kiến. Hãy nói, "Ồ, con đang nghĩ đến ai vậy? Con đã thấy ai chơi guitar?" Trẻ thường nghĩ về một người nào đó trong đầu. "Ừ, người đàn ông lúc nãy ở nhà hàng đã chơi guitar. Và ông nội cũng chơi guitar nữa". Phản hồi này hướng trẻ suy nghĩ về những cá nhân, thay vì về nhóm.

Phương pháp này cũng hiệu quả với những câu khái quát nhạy cảm hơn như “Những đứa con trai cao to rất xấu tính”, hoặc “Người Hồi giáo mặc những bộ đồ buồn cười.” Các bậc cha mẹ có thể hỏi trẻ đang nghĩ đến ai và nói chuyện với trẻ về bất cứ điều gì trẻ nghĩ trong đầu. Bằng cách hướng trẻ đến việc suy nghĩ cụ thể hơn (về một cá nhân, một sự việc, chứ không phải một nhóm), ta có thể giúp trẻ thấy rằng sự khái quát đó là không nên.

Mỗi tương tác đều có giá trị

Sự thay đổi nhỏ trong ngôn từ thật sự quan trọng đến đâu? Cha mẹ, thầy cô và những người chăm sóc trẻ không thể kiểm soát mọi thứ mà trẻ nghe, và việc trẻ tiếp xúc với các quan niệm phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính hay bất kỳ định kiến nào cũng có thể ảnh hưởng đến cái nhìn của trẻ về các tiêu chuẩn cũng như giá trị xã hội.

Trẻ phát triển ý thức về thế giới thông qua từng khoảnh khắc tương tác với những người lớn quan trọng trong đời mình. Là cha mẹ và người chăm sóc trẻ, ta nên cẩn thận khi sử dụng ngôn từ để giúp trẻ học cách xem bản thân và những người khác như những cá nhân riêng biệt, tự do lựa chọn con đường riêng của mình. Ta có thể khéo léo giúp trẻ phát triển thói quen thách thức các định kiến thay vì suy nghĩ một cách rập khuôn về những người xung quanh.

Nguồn UBrand


Tư vấn trực tiếp với chuyên gia giáo dục qua video call