Các bậc phụ huynh thường nghe nhiều chuyên gia sức khỏe và các nhà giáo dục nói rằng đọc sách cho con nghe rất quan trọng trong việc hỗ trợ con phát triển. Thông điệp này được ủng hộ bởi các bậc phụ huynh, những người nhận ra đây là một thói quen quan trọng.

Tuy nhiên, điều mà lời khuyên này không làm rõ chính là việc chọn sách để đọc cũng quan trọng như bản thân việc đọc sách cùng con. Có phải sách nào cũng có tác dụng như nhau không? Và sách tốt nhất cho em bé có khác với sách cho các bé đang tập đi không?

Nhằm giúp các bậc phụ huynh có được khoảng thời gian đọc sách cho con hiệu quả, phòng nghiên cứu của tôi đã tiến hành một loạt các nghiên cứu về việc học hỏi ở trẻ nhỏ. Một trong các mục tiêu của chúng tôi là nhằm hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc đọc sách cho con đối với sự phát triển về hành vi và não bộ.

Có sách gì cho các bé?

Các nhà nghiên cứu thấy rõ lợi ích của việc đọc sách cho trẻ nhỏ đối với sự phát triển của các em. Cùng đọc sách với con rất tốt cho việc phát triển ngôn ngữ và nhận thức, tăng vốn từ vựng, kỹ năng trước-khi-tập-đọc và phát triển ý tưởng.

Cùng đọc sách cũng có khả năng giúp thắt chặt mối quan hệ cha mẹ-con cái bằng cách khuyến khích các tương tác mang tính tương hỗ - tương tác qua lại giữa cha mẹ và con. Và không kém phần quan trọng, nó cho đứa bé và cha mẹ có thời gian ôm ấp nhau hàng ngày.

Nghiên cứu gần đây cho thấy cả chất lượng lẫn thời lượng đọc sách cùng con khi con còn nhỏ sẽ giúp dự đoán vốn từ vựng, kỹ năng đọc và khả năng viết tên về sau của con. Nói cách khác, phụ huynh càng đọc nhiều sách cho con và càng dành nhiều thời gian cho hoạt động đọc sách này, thì đứa bé sẽ càng có được nhiều lợi ích phát triển khi được 4 tuổi.

Phát hiện quan trọng này là một trong những phát hiện đầu tiên đo được lợi ích của việc sớm đọc sách cùng con. Nhưng việc một số quyển sách có thể dẫn đến sự tương tác tốt hơn và nâng cao khả năng học hỏi hơn hay không vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Em bé và sách trong phòng thí nghiệm

Trong nghiên cứu, tôi cùng các đồng nghiệp theo dõi các bé từ khi các bé mới 7 tháng tuổi cho đến khi được 1 tuổi. Chúng tôi thấy rằng khi các bậc phụ huynh cho con xem những quyển sách có vật thể và gương mặt được chú thích tên riêng, các bé học được nhiều hơn, khái quát hóa điều mình học được cho những tình huống mới và thể hiện phản ứng não chuyên biệt hơn. Điều này trái ngược với sách không có chú thích hoặc chú thích chung chung cho từng hình ảnh trong sách. Khả năng học hỏi sớm ở trẻ nhỏ cũng có liên hệ với lợi ích 4 năm về sau.

Nghiên cứu mới nhất của chúng tôi trong loạt nghiên cứu này được Quỹ Khoa Học Quốc Gia Mỹ hỗ trợ kinh phí và vừa được công bố trên tạp chí Child Development. Chúng tôi đã làm như sau.

Đầu tiên, chúng tôi đưa những bé 6 tháng tuổi đến phòng thí nghiệm, đây là nơi chúng tôi có thể quan sát mức độ chú ý của các bé đối với các nhân vật trong câu chuyện mà các bé chưa từng thấy trước đó. Chúng tôi sử dụng điện não đồ (EEG) để đo phản ứng của não. Các em được đội một cái lưới trông giống như mũ chụp đầu với 128 điểm cảm biến, cho phép chúng tôi ghi lại xung điện phát ra từ da đầu khi não hoạt động. Chúng tôi đo những phản ứng thần kinh này trong khi các bé nhìn và chú ý đến các hình ảnh trên màn hình máy tính. Việc đo não như thế này có thể cho thấy các bé biết gì và liệu các bé có phân biệt được những nhân vật mà chúng tôi đưa ra hay không.

Chúng tôi cũng theo dõi hướng nhìn của các bé bằng cách sử dụng công nghệ theo dõi mắt để xem các bé tập trung nhìn phần nào của nhân vật và tập trung trong bao lâu.

Dữ liệu chúng tôi thu thập được lúc các bé đến phòng thí nghiệm lần đầu được sử dụng làm mốc so sánh. Chúng tôi muốn so sánh những gì đo được ban đầu với kết quả trong tương lai, sau khi đã đưa cho các bé những quyển truyện có chính các nhân vật này.

Chúng tôi chia các bé tham gia nghiên cứu thành 3 nhóm. Ở một nhóm, phụ huynh đọc truyện gồm 6 nhân vật có tên riêng mà các bé chưa nhìn thấy bao giờ. Nhóm khác cũng được đưa cho những quyển sách giống như vậy, nhưng các nhân vật đều sử dụng cách gọi chung chung (ví dụ như “họ”) thay vì được đặt tên riêng. Cuối cùng, chúng tôi có nhóm thứ 3 là nhóm so sánh, gồm các bé không được nghe đọc truyện gì đặc biệt trong cuộc nghiên cứu này.

Sau 3 tháng, các gia đình quay lại phòng thí nghiệm để chúng tôi đo lại mức độ chú ý của các bé đối với các nhân vật trong truyện. Kết quả là chỉ những bé được nhận sách có nhân vật được đặt tên riêng mới thể hiện sự chú ý cao hơn lần trước. Và hoạt động não bộ của các bé này cũng cho thấy các bé có thể phân biệt những nhân vật khác nhau. Chúng tôi không nhìn thấy những hiện tượng này ở những bé thuộc nhóm 3 hoặc các bé thuộc nhóm 2.

Những phát hiện này cho thấy trẻ sơ sinh có khả năng sử dụng tên gọi để học hỏi về thế giới xung quanh mình, và hoạt động cùng đọc sách là một công cụ hiệu quả hỗ trợ sự phát triển trong năm đầu đời.

Lựa chọn sách nhằm tối đa hóa sức ảnh hưởng

Vậy, kết quả nghiên cứu của chúng tôi có ý nghĩa gì với các bậc phụ huynh muốn tối đa hóa lợi ích của việc đọc sách cho con?

Không phải tất cả các quyển sách đều như nhau. Sách mà phụ huynh nên đọc cho các bé 6-9 tháng tuổi có thể sẽ khác sách phù hợp cho các bé 2 tuổi – những bé đang sẵn sàng cho việc tự đọc. Nói cách khác, để việc cùng đọc sách khi con còn nhỏ có ích, ta cần đọc cho con đúng loại sách vào đúng thời điểm.

Với các bé dưới 1 tuổi, sách có đặt tên riêng cho nhân vật có thể mang đến trải nghiệm tốt hơn và dẫn đến lợi ích học hỏi và phát triển não bộ như nghiên cứu. Các bé không giống nhau nên các bậc phụ huynh nên cố gắng tìm sách khiến con mình hứng thú.

Con gái tôi thích những quyển Pat the Bunny và truyện về các con vật như Dear Zoo. Nếu sách không có đặt tên nhân vật, các bậc cha mẹ chỉ cần tự làm việc đó.

Sách có nhân vật được đặt tên riêng có thể chỉ đơn giản là giúp gia tăng các cuộc trò chuyện. Chúng ta biết rằng việc nói chuyện với trẻ nhỏ là rất quan trọng cho sự phát triển của các bé. Vì vậy, các bậc phụ huynh hãy bổ sung việc đọc sách cho con vào số hoạt động hàng ngày và đặt tên cho các nhân vật trong quyển sách bạn đọc. Hãy trò chuyện sớm và thường xuyên với con bạn để dẫn dắt con đi qua thế giới mới mẻ, tuyệt vời của con – và hãy để cho thời gian cùng đọc sách với con giúp bạn.