Việc cẩn trọng về các loại thuốc bạn đang dùng có thể làm giảm nguy cơ xảy ra phản ứng thuốc có hại.

Người xưa có câu “chữa lợn lành thành lợn què”. Điều này quả là đúng khi nói về một vấn đề thường gặp trong y khoa – những sai sót về thuốc.

Đôi khi, các sai sót và nhầm lẫn về thuốc gây ra phản ứng thuốc có hại. Theo Tổ chức Nghiên cứu và Chất lượng Y tế, chính những sự cố này đã dẫn đến khoảng 700.000 trường hợp cấp cứu và 100.000 trường hợp điều trị nội trú hàng năm.

Đôi khi sự cố này xảy ra vì bệnh nhân uống nhầm thuốc, hoặc uống đúng thuốc nhưng nhầm liều lượng – theo bác sĩ Gordon Schiff, phó giáo sư y khoa tại Trường Y Harvard kiêm phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Thực hành An toàn Bệnh nhân của Bệnh viện Brigham and Women. Trường hợp khác là một loại thuốc tương tác bất lợi với một loại thuốc khác mà bệnh nhân đang uống.

Sự thật là các sai sót về thuốc rất thường gặp và tồn tại dưới nhiều hình thức. Nguy cơ mắc sai sót tăng lên khi bạn lớn tuổi, vì lúc này, nhiều khả năng là bạn phải uống nhiều loại thuốc và đôi khi các loại thuốc này được kê bởi nhiều bác sĩ khác nhau.


Làm sao để tránh uống nhầm thuốc?

Nếu việc uống thuốc trở thành một phần một ngày của bạn, đừng quên uống thêm một viên thuốc cẩn thận. Một số phương pháp đơn giản có thể giúp bạn ngăn ngừa các sai sót trong thuốc men thường gặp, bao gồm:

- Sai sót thứ 1: Sai thuốc, sai liều. Cứ 1.000 toa thuốc được kê thì có một toa kê sai thuốc hoặc sai liều, bác sĩ Schiff cho hay. “Dựa trên những con số trên, nghe có vẻ như đây là một vấn đề hiếm gặp,” ông nói tiếp. Nhưng khi cân nhắc thông tin rằng các bác sĩ Mỹ kê khoảng ba tỉ toa thuốc mỗi năm, con số sai sót trở nên vô cùng đáng quan ngại. Dạng sai sót này thường do bác sĩ hoặc dược sĩ nhầm lẫn các loại thuốc có tên tương tự nhau, tính sai liều lượng thuốc, hoặc viết nhầm đơn vị từ microgram thành miligram.

Giải pháp: Mặc dù đây là lỗi của người cấp thuốc, bạn có thể giảm khả năng bị ảnh hưởng bởi sai sót này bằng cách lên tiếng và đặt câu hỏi. Hãy làm rõ tác dụng của các thuốc trong toa và liều dùng của từng loại. Nếu phát hiện thấy thuốc uống hàng ngày của bạn trông khác với bình thường khi bạn lấy thêm thuốc, hãy kiểm tra xem bạn có lấy đúng thuốc không. Nếu nhà thuốc bạn mua có dược sĩ tư vấn khi bạn bắt đầu uống một loại thuốc mới, hãy tận dụng cơ hội này để thảo luận về loại thuốc mới và cách uống thuốc đúng đắn.


- Sai sót thứ 2: Các vấn đề về tương tác thuốc. Lỗi này xảy ra khi loại thuốc bạn đang uống tương tác bất lợi với một loại thuốc khác, có nguy cơ dẫn đến các tác dụng phụ nghiêm trọng. Yếu tố nguy cơ của sai sót này bao gồm việc uống cùng lúc nhiều loại thuốc và uống thuốc theo nhiều toa từ các bác sĩ khác nhau. Trong một số trường hợp, không phải thuốc mà chính thức ăn hoặc thực phẩm bổ sung gây tương tác với loại thuốc bạn đang uống.

Giải pháp: Theo bác sĩ Schiff, để ngăn ngừa vấn đề tương tác thuốc, hãy giữ toa thuốc mới nhất bạn đang uống và cho bác sĩ biết về toa này, bác sĩ Schiff nói. Nhớ đảm bảo rằng toa thuốc của bạn bao gồm cả các loại thực phẩm bổ sung, thuốc y học dân tộc, hoặc các loại thuốc không kê toa khác mà bạn đang uống.


- Sai sót thứ 3: Không nhận ra tác dụng phụ và phản ứng dị ứng thuốc. Bác sĩ Schiff cho biết, “Nguời bệnh nên được dạy cách để ý một số triệu chứng nhất định.” Lấy ví dụ, phụ nữ đang dùng thuốc tránh thai có nguy cơ đột quỵ cao hơn và nên biết rằng mình cần liên lạc ngay với bác sĩ nếu đột ngột bị đau đầu dữ dội, ông nhấn mạnh.

Giải pháp: Nếu bác sĩ của bạn không dặn dò gì về tác dụng phụ, hãy đặt ra những câu hỏi sau:

  • Tôi cần chú ý những tác dụng phụ nào?
  • Có triệu chứng nào khiến tôi phải đi cấp cứu ngay hay gọi hỏi ý kiến bác sĩ không?

Và nếu bạn nghi ngờ một triệu chứng có thể là tác dụng phụ của loại thuốc bạn đang uống, đừng ngại gọi bác sĩ hoặc dược sĩ để hỏi.


- Sai sót thứ 4: Tiếp tục dùng loại thuốc không cần thiết hoặc uống dư thuốc, đôi khi xảy ra nếu bệnh nhân được kê toa bao gồm cả thuốc gốc(*) và thuốc generic cùng hoạt chất.

Giải pháp: Đối với từng loại thuốc trên toa, bạn phải hiểu rõ mục đích và lý do mình uống thuốc đó. Bác sĩ Schiff nói ông muốn thấy thông tin về tình trạng mà thuốc điều trị được in rõ ràng trên nhãn của loại thuốc đó. Lấy ví dụ, nếu một người thấy thuốc của mình dùng để trị bệnh gút (gout) và nhiều năm nay cô không bị một đợt gút cấp nào, cô có thể hỏi bác sĩ xem mình có cần tiếp tục uống thuốc đó hay không. Nếu cô hoàn toàn không bị gút, thông tin trên nhãn sẽ cảnh báo cô rằng mình đã lấy nhầm thuốc.


- Sai sót thứ 5: Đinh ninh rằng các loại thuốc không kê toa lúc nào cũng an toàn. “Loại thuốc đáng lo ngại nhất thường là loại mà bạn không mảy may lo ngại,” Bác sĩ Schiff nhận định. Ví dụ như acetaminophen, một loại thuốc giảm đau thông thường hay được biết đến dưới tên biệt dược là Tylenol (Việt Nam thường dùng Paracetamol, Panadol, Decolgen) và được dùng trong nhiều loại thuốc kết hợp, là nguyên nhân chính yếu dẫn đến suy gan khi uống sai, bác sĩ Schiff cảnh báo. Những thuốc không kê toa khác, bao gồm những thuốc điều trị viêm khớp hay ức chế axit dạ dày, cũng có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng.

Giải pháp: Khi sử dụng thuốc hoặc thuốc bổ, cần đọc kỹ nhãn, bao gồm cả liều dùng và các rủi ro tiềm ẩn.


- Sai sót thứ 6: Nghĩ rằng thuốc là giải pháp tốt nhất hoặc duy nhất để chống lại bệnh tật.

Giải pháp: Bạn có thể hỏi bác sĩ xem có cần thiết phải dùng thuốc hoặc có một giải pháp thay thế thuốc nào khác cho tình trạng của bạn hay không, ví dụ như vật lý trị liệu.


Trao đổi thẳng thắn về việc sử dụng thuốc có thể giúp bạn biết chắc rằng loại thuốc mình đang dùng thật sự bảo vệ sức khỏe của bạn.


Chú thích:


(*) Thuốc gốc (thuốc brand name): Khi một công ty dược phát minh ra một loại thuốc có hoạt chất hoàn toàn mới ra thị trường, loại thuốc này sẽ được bảo hộ trong một thời gian nhất định. Sau khi hết hạn bảo hộ, công ty này phải đưa công thức của thuốc này ra để các công ty dược khác khai thác, tạo ra thuốc generic. Thuốc generic hoàn toàn khác với thuốc nhái.


Tác giả: Gregory Curfman / Harvard Health Publishing

Nguồn UBrand